Mechanische ventilatie werkt vaak jarenlang op de achtergrond. Daardoor is het gemakkelijk om te vergeten dat roosters, ventielen en onderdelen langzaam vuil worden. Stof en vet kunnen de luchtstroom beperken, waardoor het systeem minder goed ventileert en soms meer geluid gaat maken. Regelmatig schoonmaken helpt om de afvoer van vervuilde lucht op peil te houden en draagt bij aan een prettiger binnenklimaat.
In veel Nederlandse woningen zit een centraal systeem voor mechanische afvoer. Daarbij zuigt een ventilatiebox lucht af uit bijvoorbeeld de keuken, badkamer en het toilet. Verse buitenlucht komt via ventilatieroosters of klepramen naar binnen. Dit is iets anders dan balansventilatie met warmteterugwinning, waarbij lucht zowel mechanisch wordt afgevoerd als aangevoerd en meestal filters aanwezig zijn.
Waarom mechanische ventilatie schoonmaken belangrijk is
Tijdens het dagelijks gebruik komt stof in ventilatieroosters en afzuigventielen terecht. In de keuken kan daar ook vet bij komen. Wanneer vuil zich ophoopt, kan de opening kleiner worden en kan het systeem minder lucht verplaatsen. Dat merk je soms aan een muffe lucht, vocht dat langer blijft hangen of een ventilatiebox die meer geluid lijkt te maken.
Goede ventilatie is vooral belangrijk in ruimtes waar veel vocht ontstaat. Denk aan douchen, koken en het drogen van was. Heb je regelmatig condens of vochtproblemen, dan is het daarom ook verstandig om te kijken naar de luchtvochtigheid in huis. Alleen kort een raam openen is niet hetzelfde als voortdurend ventileren: een mechanisch systeem is juist bedoeld om continu lucht af te voeren.
Welke onderdelen kun je zelf schoonmaken?
De zichtbare ventilatieroosters en afzuigventielen kun je meestal zelf reinigen. Maak roosters stofvrij met een stofzuiger, zachte borstel of vochtige doek. Losse onderdelen kunnen vaak met een mild sopje worden schoongemaakt, mits je ze daarna goed laat drogen voordat je ze terugplaatst.
Bij ventielen is extra oplettendheid nodig. De stand van een ventiel bepaalt hoeveel lucht uit een ruimte wordt afgezogen. Draai daarom niet zomaar aan het binnenste deel. Wil je een heel ventiel verwijderen, markeer dan vooraf de positie met bijvoorbeeld een potloodstreepje of stukje tape. Haal ventielen één voor één los, zodat je ze niet per ongeluk verwisselt tussen badkamer, toilet en keuken.
Gebruik geen agressieve reinigingsmiddelen en spuit geen water in het ventilatiekanaal. De bedoeling is dat je het zichtbare vuil verwijdert zonder de instelling of technische onderdelen van het systeem te veranderen.
Hoe vaak moet je roosters en ventielen reinigen?
Als praktische basis kun je ventilatieroosters en ventielen minstens één keer per jaar grondig schoonmaken. Kijk tussendoor regelmatig of zich zichtbaar stof ophoopt. In een keuken of een woning met veel stof kan vaker reinigen zinvol zijn.
De ventilatiebox zelf vraagt ander onderhoud. Laat de box ongeveer eens per twee jaar door een deskundige controleren en onderhouden. Ook de luchtkanalen worden na verloop van tijd vuil. Een bruikbare richtlijn is om die ongeveer eens per acht jaar professioneel te laten reinigen.
Het volledige systeem kan daarnaast periodiek worden gecontroleerd en zo nodig opnieuw worden ingeregeld. Meer informatie over het onderhoud en gebruik van mechanische ventilatie is te vinden bij Milieu Centraal.
Zet de mechanische ventilatie niet zomaar uit
Sommige mensen schakelen hun ventilatiebox uit omdat ze het geluid hinderlijk vinden of energie willen besparen. Dat is meestal geen goede oplossing. Mechanische ventilatie is ontworpen om continu te werken. Wanneer de afvoer stopt, kunnen vocht en vervuilde lucht zich sneller in de woning ophopen.
Maakt het systeem meer lawaai dan vroeger, controleer dan eerst of de roosters en ventielen schoon zijn. Blijft het geluid aanwezig, laat de ventilatiebox dan nakijken.
Zet de installatie alleen uit wanneer dat nodig is voor onderhoud of wanneer de overheid bij een calamiteit adviseert om ramen, deuren en ventilatieopeningen te sluiten.
Vergeet de toevoer van verse lucht niet
Een mechanische afvoer kan alleen goed functioneren wanneer er verse lucht de woning binnenkomt. Houd ventilatieroosters daarom open en zorg dat lucht zich van de woon- en slaapkamers naar de afzuigpunten kan verplaatsen. Gesloten roosters of volledig afgesloten binnendeuren kunnen de luchtstroom verstoren.
Na douchen of koken kun je de mechanische ventilatie tijdelijk op een hogere stand zetten. Laat het systeem daarna voldoende lang doorwerken zodat vochtige lucht daadwerkelijk wordt afgevoerd.
Controleer ook regelmatig de roosters waarmee verse buitenlucht de woning binnenkomt. Wanneer die volledig verstopt raken door stof of vuil, kan het systeem minder goed functioneren.
Heb je balansventilatie of een WTW-installatie?
Niet ieder mechanisch ventilatiesysteem werkt hetzelfde. Bij balansventilatie wordt verse lucht door het systeem zelf aangevoerd en wordt vervuilde lucht afgevoerd. Zulke installaties hebben meestal filters.
Die filters moeten regelmatig worden gecontroleerd en volgens de voorschriften van de fabrikant worden schoongemaakt of vervangen. Bij veel systemen gebeurt dit meerdere keren per jaar.
Heb je een WTW-unit, ga dan niet automatisch uit van dezelfde onderhoudsmethode als bij een eenvoudige mechanische afvoerbox. Controleer het merk en type van de installatie en volg de handleiding voor filters en onderhoud.
Ook bij een WTW-installatie is het belangrijk dat lucht vrij door de woning kan bewegen en dat ventielen niet willekeurig worden versteld.
Wanneer is een monteur verstandig?
Schakel een vakman in wanneer de ventilatie duidelijk minder afzuigt, veel lawaai maakt of wanneer vocht- en schimmelproblemen blijven terugkomen terwijl de roosters open en schoon zijn.
Ook als je niet weet hoe de ventielen zijn ingesteld, is het verstandiger om ze niet zelf te verdraaien. Een verandering van de instelling kan ervoor zorgen dat de ene ruimte te veel en een andere juist te weinig wordt geventileerd.
Een monteur kan de ventilatiebox onderhouden, kanalen professioneel reinigen en meten hoeveel lucht via de verschillende ventielen wordt afgevoerd. Wanneer dat nodig is, kan het systeem opnieuw worden ingeregeld.
Bij een ouder systeem kan een monteur bovendien beoordelen of de ventilatiebox nog goed functioneert of dat vervanging door een modernere en energiezuinigere box zinvol is.
Regelmatig onderhoud voorkomt problemen
Mechanische ventilatie schoonmaken hoeft niet ingewikkeld te zijn. Door zichtbare roosters en ventielen minstens jaarlijks schoon te maken, de ventilatiebox periodiek te laten onderhouden en de luchttoevoer vrij te houden, blijft het systeem beter functioneren.
Het belangrijkste is dat je bij het schoonmaken de instellingen van de ventielen niet verandert en technische onderdelen aan een deskundige overlaat.
Een goed onderhouden ventilatiesysteem werkt grotendeels ongemerkt. Juist daarom is het verstandig om het onderhoud niet pas te regelen wanneer er vocht, lawaai of een muffe lucht ontstaat.